ÔN - LUYỆN VĂN TỰ SỰ
I.Đặc điểm và yêu cầu của văn bản tự sự:
- Tự sự là cách trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, cuuôí cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa.Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn đềvà bày tỏ thái độ khen chê.
Tự sự khác với miêu tả ở chỗ nó không tả tỉ mỉ chi tiết theo chủ quan của người kể;
Khác với văn bản biểu cảm vì nó cố gắng trình bày một cách khách quan không bộc lộ trực tiếp tình cảm riêng của người kể (mặc dù có thái độ khen chê);
Khác với nghị luận vì nó trình bày diễn biến của sự việc, chứ không trình bày lí lẻ, luận điểm;
khác với văn bản hành chính - công vụ ở chỗ nó không giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân và tổ chức...mà hướng tới làm cho người ta hiểu ý nghĩa của một quá trình sự việc nảy sinh phát triển và kết thúc.
( Văn bản tự sự cung cấp hiểu biết về sự việc và côn người con người, giúp người đọc người nghe hiểu được chúng một cách đầy đủ đúng đắn.
* Sự việc trong văn bản tự sự cần được trình bày một cách cụ thể: Xảy ra vào thời gian nào, địa điểm xẩy ra ở đâu, có những nhân vật nào tham gia, nguyên nhân xảy ra sự việc, diễn biến, kết quả.
Sự việc trong văn bản tự sự được sắp xếp theo một trật tự, diễn biến sao cho thể hiện được rõ nhất tư tưởng mà người kể muốn truyyền đạt.
Nhân vật tự sự là người thực hiện các sự việc được kể trong văn bản.
Nhân vật chia làm 2 loại:
+ Nhân vật chính: Đóng vai trò chủ yếu trong việc thể hiện tư tưởng của văn bản.
+ Nhân vật phụ giúp cho nhân vật chính, làm rõ nhân vật chính
Nhân vật được thể hiện ở cá mặt: Tên gọi, lai lịch, tính nết, hình dáng, việc làm... đặc biệt là trong mối quan hệ với các nhân vật khác.
II. Cách làm bài văn tự sự:
1.Tri thức để làm bài văn tự sự:
Muốn viết được bài văn tự sự thì người viết phải đọc hoặc nghe kể chuyện; tự mình chứng kiến sự việc, tham gia vào sự việc; có quen biết hoặc gặp gỡ với người mình định kể ( có thể đọc qua sách vở). Bao giờ cũng phải xác định yêu cầu chủ yếu là kể người, kể việc hay tường thuật.
Muốn có tri thưc, người viết phải trực tiếp tìm hiểu sự việc, nhân vật, quan sát ghi chép, hỏi những người am hiểu...Tuy nhiên cũng có khi tích luỹ một cách gián tiếp qua sách vở, qua in- tơ-net...
2.Qui trình làm bài văn tự sự:
(4 bước)
3.Ngôi kể trong văn tự sự:
Ngôi kể thứ nhất: Người kể xưng “tôi”kể lại câu chuyện mình tham gia hay chứng kiến. Người kể trực tiếp kể ra những gì mình nghe, mình thấy...
Người xưng “tôi” trong văn bản không nhất thiết là tác giả
VD: “Tôi” trong Dế mèn phiêu lưu kí là nhan vật dế mèn, “tôi “ trong Lão Hạc là ông giáo, “tôi” trong chiếc lược ngà là Bác Ba...
Ngôi thứ ba: Người kể chuyện như tự giấu mình, chỉ gọi nhân vật bằng tên của chúng. Người kể không xuất hiện nhưng biết hết những chuyện xẩy ra với nhân vật, có thể kể tự do linh hoạt tất cả những điều đó.
( Giáo viên đưa thêm những ví dụ cụ thể để minh hoạ)
Cũng có sự kết hợp giữa ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba theo cách chuyển đổi hoặc thêm ngôi kể; hoặc kể theo ngôi thứ ba nhưng lại thông qua điểm nhìn hoặc suy nghĩ của một nhân vật nào đó...
III. Các yếu tố miêu tả, biểu cảm, nghị luận trong văn tự sự
Miêu tả:
Muốn câu chuyện trở nên cụ thể, gợi cảm, sinh động thì trong khi kể, người kể phải miêu tả chi tiết hành động, cảnh vật, con người.
VD: (Một số đoạn miêu tả trong truyện ngắn Làng)
Riêng đối với nhân vật thì miêu tả nội tâm là một vấn đề hết sức quan trọng.Chính những miêu tả tâm trạng nhân vật làm cho nhân vật không những có diện mạo mà còn có tâm hồn, nhân vật vì thế mà sống động hơn, văn bản hấp dẫn hơn, lôi cuốn hơn.
Nghị luận trong văn tự sự:
Để người đọc người nghe suy nghĩ về một vấn đề nào đó, người viết, người kể , nhân vật có khi nghị luận bằng cách nêu ra